Ruks Młyn i bracia Scharwenkowie

Za zgodą pana Henryka Wojtysiaka publikujemy fragment jego tekstu dotyczącego historii osady Ruks Młyn (9 kilometrów od Szamotuł). Co prawda osada leży obecnie w gminie Oborniki, ale zawsze mocno gospodarczo (młyn, olejarnia, stawy rybne) i intelektualnie (kompozytorzy bracia Scharwenkowie) związana była między innymi z Szamotułami.

Nieistniejący już budynek młyna

„Osada Ruks wraz z młynem powstała prawdopodobnie już przed 1580 rokiem. Nazwa Rux Młyn istniała już w 1771 roku. Zapis nazwy miejscowości znajdował się w dokumencie kupna i sprzedaży, spisanym na pergaminie, będącym w posiadaniu Łucji z Golischów Rosochowiczowej. Dokument zaginął w czasie II wojny światowej. (….) Być może po genezę nazwy osady trzeba sięgnąć do czasów, gdy właścicielem tej ziemi był Łukasz III Górka. (…) Osada Ruks Młyn i położone na drugim brzegu Warty Kiszewo należały do Zamku w Szamotułach, którym władała rodzina Mycielskich. W 1786 roku Józef Mycielski sprowadził do Kiszewa Wawrzyńca Golisza, którego ustanowił pierwszym sołtysem wsi Kiszewo na prawie niemieckim: „Ja Józef na Mycielinie Mycielski, Wojewoda Inowrocławski, Generał Porucznik Wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego, Starosta Koniński, rycerz Orła Białego, kawaler Orderu św. Stanisława Kostki, dziedzic włości w Szamotułach, Chociszewie, Tuliszkowie i innych dobrach… nadaję, darowuję i sprzedaję na zasadach dziedzicznego prawa czynszowego na wieczyste użytkowanie dziedziczną wieś Kiszewo jako osadę czynszową Goliszowi”.

Ludwik Golisch

Pierwszymi właścicielami Ruksa Młyna była rodzina o nazwisku Demuth, która nabyła Rux Młyn w 1771 roku od Mycielskich. Później właścicielem był Antoni Golisch (Golisz), który poślubił Annę Żąkilewską, którą poznał u państwa Mycielskich.

Anna była posażną sierotą, wziętą na wychowanie przez dziedziców z Szamotuł. On był na służbie u hrabiostwa Mycielskich i pełnił obowiązki administratora na Zamku w Szamotułach. Kupili majątek w Ruksie od wdowy Demuth za 1400 talarów. Właścicielami Ruksa byli od 29 grudnia 1814 do 1830 roku.

Z tego małżeństwa było piętnaścioro potomstwa między innymi Ludwik, Apolonia, Antoni i Teodor. Ludwik po śmierci ojca, Antoniego Golisza, w 1830 roku objął gospodarstwo Ruks Młyn. Było ono w bardzo złym stanie, gdyż jeszcze za życia Antoniego Ruks nawiedził wielki pożar. W trakcie odbudowy gospodarstwa Ludwik wzniósł murowane budynki, obory, stodoły i chlewnię. Dworek w Ruksie został wzniesiony prawdopodobnie w połowie XVIII wieku. (….) Antoni Golisch zmarł w 1850 roku. Córka Antoniego Golischa wyszła za mąż za inżyniera budownictwa Augusta Scharwenkę. Z małżeństwa przyszło na świat dwoje chłopców: Franz Xaver i Philipp. Philipp urodził się 16 lutego 1847 roku, a Xaver 6 stycznia 1850 roku, oboje w Szamotułach. Chłopcy często przyjeżdżali z rodzicami do wujostwa mieszkającego w Ruksie.

Franz Xawer Scharwenka – kompozytor

Za czasów Ludwika majątek całkiem nieźle prosperował, w dodatku lasy w okolicy Ruksa obfitowały w dziką zwierzynę, stawy w ryby, a rzeka Samica w raki. Ludwik był zagorzałym myśliwym. Pasją tą zaraził swego siostrzeńca Xaverego Scharwenkę. Xavery często bywał w Ruksie. Wraz z wujem Ludwikiem, w wolnych chwilach, z przyjemnością muzykowali. Wuj, mimo nieznajomości nut świetnie grał na skrzypcach i fortepianie. (….) Xavery Scharwenka w swoim pamiętniku opisuje pewne zdarzenie. Wziął w nim udział jako główny aktor. Wuj Ludwik bez jego wiedzy, zakomunikował licznie zebranym z okazji dożynek gościom, że posiada dwunastoletniego pomocnika w olejarni, który całkiem dobrze gra na fortepianie. Gospodarz potajemnie przebrał swego siostrzeńca w połatane ubranie, rozczochrał mu włosy, twarz pomazał olejem, zdjął buty i skarpetki. Tak przygotowanego chłopca przedstawił gościom, po czym ten siadł przy fortepianie i grał przez godzinę rozmaite utwory. Wzbudził ogólne uznanie, a jeden ze słuchaczy powiedział: „Mój synu, ty jesteś do lepszych rzeczy stworzony” i dał mu pół polskiego guldena (25 fenigów) do ręki. Było to jego pierwsze honorarium w zawodzie muzyka”.

sz.psm.pl

Zdjęcia z archiwum rodziny Rosochowiczów z Ruksa Młyn. Opracował W.G.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *